W ostatnim czasie na stronie Rządowego Centrum Legislacji pojawił się nowy projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (tzw. UC85) oraz projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (tzw. UD22)
Jednocześnie w maju br. zaprezentowano dwa projekty o charakterze deregulacyjnym: Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (tzw. UDER35) oraz Projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu dokonania deregulacji w zakresie energetyki (tzw. UDER29). Warto podkreślić, że ostatni ze wspomnianych projektów wszedł już w fazę prac legislacyjnych w Sejmie. Ponadto w czerwcu Prezydent podpisał ustawę nowelizującą wybrane przepisy w związku z uruchomieniem centralnego systemu informacji rynku energii (CSIRE), która weszła w życie 11 czerwca br.
Poniżej przedstawiamy podsumowanie planowanych zmian w sektorze energetycznym, na które inwestorzy realizujący instalacje fotowoltaiczne powinni zwrócić uwagę.
- Przesunięcie terminu rozpoczęcia funkcjonowania CSIRE
Przepisy zachowują datę technicznego uruchomienia CSIRE w dniu 1 lipca 2025 r., jednak operatorzy systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego, do których sieci jest przyłączonych co najmniej 100 000 punktów poboru energii, mogą wybrać jeden z trzech terminów przystąpienia do CSIRE tj. 1 lipca 2025 r.,1 marca 2026 r., 1 lipca 2026 r. Oznacza to możliwość późniejszego przystąpienia do CSIRE wybranym uczestnikom rynku tj. operatorom systemów dystrybucyjnych oraz – w konsekwencji – użytkownikom systemu przyłączonym, sprzedawcom energii elektrycznej oraz podmiotom odpowiedzialnym za bilansowanie w zakresie punktów poboru energii przyłączonych do sieci tego operatora.
Instytucja prosumenta wirtualnego wejdzie w życie zgodnie z planem – 2 lipca 2025 r. Natomiast przesunięte zostało wejście w życie przepisów dotyczących wykorzystania CSIRE w procesie rozliczeń takich prosumentów. W okresie przejściowym, do ostatecznego terminu przystąpienia do CSIRE (tj. 19 października 2026 r.), prosumenci wirtualni będą mogli funkcjonować na obszarze jednego operatora.
- Wyższy próg koncesyjny dla instalacji OZE
Planowane jest podniesienie progu mocy instalacji odnawialnych źródeł energii (OZE), w których wytwarzanie energii elektrycznej wymaga koncesji, z dotychczas obowiązujących wartości 1 MW do 5 MW mocy zainstalowanej elektrycznej. W praktyce oznacza to, że mniejsze instalacje – do 5 MW – będą mogły działać bez konieczności ubiegania się o koncesję, co przyspieszy rozwój lokalnych projektów OZE i zmniejszy biurokrację w sektorze.
- Brak konieczności przeprowadzania analizy wpływu na sieć przy podwyższeniu mocy zainstalowanej bez zmiany mocy przyłączeniowej
Warto zwrócić uwagę na propozycję likwidacji obowiązku sporządzania przez operatora systemu elektroenergetycznego ekspertyzy wpływu na system elektroenergetyczny przy modyfikacjach warunków przyłączenia – o ile zmiana nie dotyczy mocy przyłączeniowej. Dzięki temu rozwiązaniu instalacje fotowoltaiczne, które służyć będą wyłącznie zaspokojeniu potrzeb własnych przedsiębiorcy, będą powstawać szybciej i nie będą ich obowiązywały ograniczenia w dostępności mocy przyłączeniowych. Dotychczasowo praktyka operatorów systemów elektroenergetycznych częstokroć blokowała budowę nowych instalacji prosumenckich, które nie niosły ze sobą konieczności zwiększenia mocy przyłączeniowej.
- Elastyczne umowy przyłączeniowe
Planuje się wprowadzenie prawa operatorów systemów elektroenergetycznych do oferowania tzw. elastycznych umów przyłączeniowych. Prezes URE zostanie zobowiązany do udostępnienia na stronie Biuletynu Informacji Publicznej wytycznych dotyczących tych umów.
Ta elastyczność ma zwiększyć poziom dostępnej mocy przyłączeniowej. Rozwiązanie to oparte jest na założeniu, że tam gdzie występują ograniczenia przepustowości sieci, które uniemożliwiają przyłączenie odbiorcy na warunkach określonych we wniosku — z wykorzystaniem istniejącej infrastruktury — operator systemu elektroenergetycznego, na czas trwania tych ograniczeń, będzie mógł zawrzeć z wnioskodawcą elastyczną umowę o przyłączenie do sieci. Umowa ta pozwalać będzie operatorowi na ograniczanie wyprowadzania mocy w takiej instalacji w każdym czasie, gdy będzie to konieczne z powodu występujących na danym obszarze sieci.
- Cable pooling dla magazynów energii
Proponuje się optymalizację procesu przyłączeniowego poprzez rozszerzenie koncepcji cable pooling, umożliwiając współdzielenie przyłącza instalacji odnawialnych źródeł energii z magazynami energii, wraz z uproszczeniem procedur w tym zakresie.
- Skrócone terminy przyłączenia
Istotna zmiana dotyczy również procesu przyłączeniowego. Polega ona na skróceniu terminu wydania warunków przyłączenia ze 150 do 60 dni od dnia złożenia wniosku przez wnioskodawcę zaliczonego do I lub II grupy przyłączeniowej. W aktualnym stanie prawnym przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem lub dystrybucją energii elektrycznej jest obowiązane wydać warunki przyłączenia w terminie: 150 dni od dnia złożenia wniosku przez wnioskodawcę zaliczonego do I lub II grupy przyłączeniowej.
- Harmonogram przyłączenia
Planowane jest wprowadzenie do umów o przyłączenie do sieci obowiązków realizacji przez podmiot przyłączany tzw. „kamieni milowych”. Zgodnie z ta koncepcją podmiot przyłączany będzie musiał w ciągu 24 miesięcy od zawarcia umowy wykazać, że pozyskał wszystkie wymagane zgody i pozwolenia niezbędne do realizacji projektu. Natomiast w ciągu 36 miesięcy podmiot przyłączany będzie musiał zawrzeć niezbędne umowy dotyczące dostawy głównych urządzeń. Niedotrzymanie tych terminów będzie upoważniać operatora do rozwiązania umowy o przyłączenie do sieci.
W przypadku rozwiązania umowy o przyłączenie do sieci z powodu niewywiązania się z „kamieni milowych”, operator systemu elektroenergetycznego, z którym zawarta była umowa o przyłączenie zaoferuje ponownie wszystkim zainteresowanym uwolnioną w ten sposób moc przyłączeniową w drodze aukcji. Nowa umowa o przyłączenie do sieci będzie dotyczyć przyłączenia do tego samego miejsca w sieci i na takich samych zasadach analogicznej instalacji jak instalacja, która była objęta rozwiązaną umową.
- Krótszy okres ważności warunków przyłączenia
Przewiduje się zmianę okresu ważności warunków przyłączenia do sieci elektroenergetycznej z 2 lat na 1 rok (z wyjątkiem morskich farm wiatrowych). Dzięki temu, zgodnie z intencja sektora, nie będzie występować blokowanie mocy przyłączeniowych przez projekty, niemające szans na realizacje.
- Zmiany prawa budowlanego dot. instalacji fotowoltaicznych o mocy zainstalowanej nie większej niż 500 kW
Projektowane jest zwolnienie z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę dla instalacji fotowoltaicznych o mocy zainstalowanej nie większej niż 500 kW pod warunkiem wytwarzanie energii elektrycznej na własne potrzeby.
Nie będzie również wymagana decyzja o pozwoleniu na budowę oraz zgłoszenia, o którym mowa w art. 30 Prawa budowlanego, na wykonywanie robót budowlanych polegających na instalowaniu pomp ciepła, wolno stojących kolektorów słonecznych, urządzeń fotowoltaicznych o mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 150 kW oraz magazynów energii elektrycznej o pojemności nominalnej nie większej niż 20 kWh.
Komentarz Kancelarii:
Każdą zmianę legislacyjna ułatwiającą inwestycję w energetykę odnawialną należy pochwalić. Natomiast nie da się ukryć, że zaproponowane zmiany mają raczej charakter punktowych zmian, które nie stanowią tak oczekiwanej przez sektor zmiany jakościowej ułatwiającej realizację procesu inwestycyjnego. Wciąż nie są to zmiany, które pozwolą Polsce na realizację celów związanych z wdrożeniem Dyrektywy RED III (Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2413 z dnia 18 października 2023 r. zmieniająca dyrektywę (UE) 2018/2001, rozporządzenie (UE) 2018/1999 i dyrektywę 98/70/WE w odniesieniu do promowania energii ze źródeł odnawialnych oraz uchylająca dyrektywę Rady (UE) 2015/652), w szczególności przyspieszających proces inwestycyjny tak, aby nie przekraczał 12 miesięcy. Brakuje odważniejszych zmian legislacyjnych w procesie przyłączeniowym, które pozwoliłby na uproszczenie tej procedury. Dobrym synoptykiem takich zmian jest rezygnacja z obowiązku przeprowadzania analizy wpływu na sieć przy podwyższeniu mocy zainstalowanej instalacji OZE bez zmiany poziomu mocy przyłączeniowej. Nie wszystko jednak może i musi być przedmiotem ingerencji legislacyjnych. Działania w zakresie uproszczenia i standaryzacji systemów telemechaniki – bolączka, na którą zwracają uwagę inwestorzy – może zostać dokonana poprzez zmiany w instrukcjach ruchu i eksploatacji sieci elektroenergetycznych operatorów.
Autorzy: r. pr. Przemysław Kałek oraz apl. radc. Olga Ostrowska
Kancelaria Radzikowski, Szubielska i Wspólnicy sp.j.